نه مقصود و چون دادند فورا از حال وجد ساكن و متقاعد مىشود و اگر در اين حركت و طيران دل به آشيان مقصد رسيد باز موجود او همان است و حال سابق رفع خواهد شد و اين بهترين معانيست كه سالكان مىفرمايند قوله « اكثر غلط الواجدين من روح الهوى و طيبة النّفوس » يعنى بيشتر غلط وجدكنندگان از راحتى هوا و خوشى نفوس است . شايد مراد اين باشد كه از راحتى هوا و خوشى عارض بر نفوس گاهى حالتى عارض مىشود و به حركت مىآورد و گمان مىشود كه حالت وجد است و حال آنكه وجد امريست الهى روحى و قلبى كه بىاختيار روى مىدهد و آنچه را كه ممزوج با هواى نفس و اختيار باشد تواجد ناميده‌اند و اين غلط و هلاك در غالب مواضع كتاب براى مجذوبانى است كه خودشان را مستغنى از دليل مربى پنداشته بغلط و هلاك افتاده‌اند نه براى مريدان . قوله ق « هلاك الواجدين من رؤية الحسنات » يعنى هلاك صاحبان وجد از ديدن حسنات است ، يعنى وقتى كه صاحبان وجد حالات خودشان را به نظر آوردند يا اعمال حسنه را سبب حال دانستند موجب هلاك آنان مىشود كه ديگر آن حال روى ندهد بلكه حال مبدل بوبال گردد اين معنى ظاهريست و شايد كه مراد از حسنه محسنات الصورة و جميلان باشند كه بسبب عوالم روحانيان ظاهرا يا باطنا محسنات الوجوه را ديده بسا آشفته و شيفتهء مجاز شده از مقصد حقيقت بازمىمانند . الباب الثّامن فى السّماع و الذّكر ، حقيقة السّماع استذكار المجهول يعنى حقيقت سماع يادآورى مجهول است يعنى ياد مقصودى كه لايق به حال اوست در حالتى كه غايب و مجهول بود « السّماع رسول غالب » سماع قاصد و پيك پيامى است از جانب مقصود و وطن كه غالب است بر دل به‌نحوىكه موانع را رفع مىكند و سماع از هر آوازى كه به ياد آورد عهد ازل را براى اهل حال و سلوك سماع است حتى آواز طيران و حركت اشجار و آواز باد و آواز در نه فقط منحصر به